ESD Standartlar

ATOM MÜHENDİSLİK ESD KİTABI (TÜRKÇE)

ESD KİTABI
Elektrostatik Çevrede, Elektrostatik Boşalımdan Korunma

 

 

 

 

 

 

Önsöz
Bu yayın, kullanıcıların elektrostatik deşarj olaylarını anlaması ve bu olayları önlemek için hazırlanmıştır, bu kitap ESD veya Güvenlik Standartlarına referans olarak kullanılmaz. Bu kitapta yeralan bilgiler CEI/IEC 61340-5-11998 ve Uluslar arası Elektroteknik Komisyonunca yayınlanan CEI/IEC 61340-5-2/TS:1999, 3, rue de Varambe, Geneva, Switzerland  standardına göre hazırlanmıştır  (www.iec.ch). Ayrıntılı bilgi için dünyaca kabul görmüş IEC 61340-5-1 Teknik raporlarını ve IEC 61340-5-2 Teknik Spesifikasyonları veya IEC dökümanlarının bölgesel versiyonlarını satın almanızı öneririz.

Standartlar
IEC 61340-5-1
:
Elektrostatik olaylardan elektronik cihazları koruma – Genel gereklilikler (1999) 
IEC 61340-5-2:
Elektrostatik olaylardan elektronik cihazları koruma – Kullanım klavuzu (1999)
IEC 61340-4-1:
Zemin kaplama ve döşemelerinin elektriksel direnci
ANSI/ESD S20.20-1999:
Elektrik elektronik cihazların korunması, Montaj ve Ekipmanlar USA 1999 (pdf formatını ücretsiz indirin, kaynak www.esda.org)
ANSI/ESD S541-2003:
ESD duyarlı malzemelerin paketleme materyalleri USA - 2003 (pdf formatını ücretsiz indirin, kaynak www.esda.org)

 

 

 

 

 

 

ESD Nedir?
Elektrostatik boşalım yükün vücutla farklı elektriksel potansiyeller arasındaki transferi olarak tanımlanır. Elektrostatik yük, iki farklı materyali birbiriyle sürttüğünüzde veya ovduğunuzda veya birbirinden ayırdığınızda meydana gelir.
Örnekler: sentetik zemin üzerinde yürüdüğünüzde, sentetik giysileri sürttüğünüzde, plastik kutuların sürtünmesinde, PVC yapışkan bantların açılmasında, konveyor bandın hareketinde

 

Farklı yüklü iki nesne birbirine yaklaştırıldığında, elektronlar aniden birinden diğerine akabilir.

ESD yüksek elektrik alan olan yerlerde, birbirine en yakın olan iki nesne arasında da meydana gelebilir.

 

ESD oluşumu:

Tipik statik yük üretim voltaj seviyeleri

Üretim yöntemleri

10-25% RH

65-90% RH

Halıda yürüme

35000 Volt

1500 Volt

Vinil karoda yürüme

12000 Volt

250 Volt

Tezgahtaki işçi

6000 Volt

100 Volt

Tezgahtan alınan poli poşet

20000 Volt

1200 Volt

Üretan süngerli sandalye

18000 Volt

1500 Volt

 

Alet tipi

 ESD duyarlığı

CMOS

250 - 3000 Volt

OP-AMP

190 - 2500 Volt

VMOS

30 - 1800 Volt

MOSFET

100 - 200 Volt

GaAsFET

100 - 300 Volt

EPROM

100 Volt

JFET

140 - 7000 Volt

BI-POLAR TRANSISTOR

380 - 7000 Volt

SCHOTTKY DIOT

300 - 2500 Volt

SCHOTTKY TTL

1000 - 2500 Volt

Materyaller


ESD amacı için birçok materyal ,direnç ve özdirenç karakterlerine göre sınıflandırılmışlardır.

Koruyucu malzemeler

0 ~ 103 Ω

İletken malzemeler

0 ~ 105 Ω

Statik-Dissipative malzemeler

105 ~ 1012 Ω

Yalıtkan malzemeler

> 1012 Ω

Yüzey direnç ölçümü, direnci 1010 Ω ‘dan daha büyük olan veya “üretilen yükün boşalma süresi” ni ölçmek zorunda olduğunuz homojen olmayan dokumalar gibi materyallerin etkinliğinin saptanması için her zaman uygun değildir.

Koruyucu Malzemeler: Faraday kafesi koruması ile yapılır, elektrostatik boşalmadan kaynaklanan enerjiyi azaltır ve akım geçişini sınırlar. Çoğu statik koruma malzemeleri iletken (103 Ω’dan az) metal veya alanı engelleyici, azaltıcı veya alan enerjisine karşı koyan karbon elementi içerir.

İletken Malzemeler: Düşük bir elektriksel dirençle karakterize edilirler (105 Ω’dan az), malzemenin yükü kendi üzerinden çabucak boşalmasına olanak sağlar. Eğer iletken materyal toprağa bağlıysa, tüm yük akıp gidecektir. Bazı iletken örnekleri olarak metaller, karbonlar ve insan vücudunun ter tabakası söylenebilir.

Statik-dissipative malzemeler: 105 Ω direncinden daha büyük fakat 1012 Ω direncinden küçük yüzey direncine sahip olan malzemeler olarak tanımlanırlar. Yükler iletken malzemelerden toprağa daha yavaş akarlar ve bu malzemelerin zarar verici etkileri azalmış olur.
Yalıtkan Malzemeler: En az 1012 Ω’luk yüzey direncine sahip malzemeler olarak tanımlanırlar. Yalıtkan malzemeler yüksek elektriksel dirence sahiptirler ve toprağa akması zordur. Statik yükler çok uzun süreler için bu malzemelerin üzerinde kalırlar. Bu özellik onları bir ESD programla kontrol altına alınması gereken tehlikeli bir yalıtkan konumuna sokar. Plastikler, camlar ve hava gibi bilinen malzemeler bazı yalıtkan örnekleri olarak verilebilir.

Kontrol
ESD hasarları herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir:

MAL GİRİŞİ
KABUL
ÜRETİM
KURUL
TEST
DEPOLAMA
AMBALAJ
DENİZCİLİK
BAKIM

Basit ESD kontrol:

TOPRAKLAMA
KORUMA
NÖTRALİZASYON (iyonize ediciler)

 

 

4 altın kural:

1) Tüm aktif komponentlerin ESD duyarlı olduğunu kabul edin.
2) Elektronik komponentlere sadece ESD koruma alanında dokunun (EPA) ve sadece kendinizi tamamen toprakladığınızda dokunun.
3) ESD duyarlı malzemeleri ESD korunumlu konteynerlarda depolayın ve taşıyın.
4) ESD koruma sistemini, dahili ve harici (tedarikçilerle) düzenli olarak kontrol edin.

"Yük yoksa deşarj da yok" prensibini ilke olarak kullanın, statik yükü daha az üretme eğilimine sahip olan dissipative malzemeler ve iletken malzemeleri kullandığınızda meydana gelen yük oluşumunu göz ardı edin. Kauçuk silindir, plastik tıpalar..vb gibi elektrik üretebilecek tüm ekipmanların hareketli parçaları olmamalıdır. İş yapan cihazlar bir araya gelip temas edebilir veya iletken veya antistatik olarak birlikte taşınması gerekebilir. Yeni oluşmuş yükleri nötralize etmek için iyonize edicileri kullanmak da sizi yük oluşumunlarından koruyacaktır. Çalışma alanındaki hareketliliğin minimize edilmesi, tabi ki ESD Güvenlik ekipmanlarının kullanımı ile, personel tarafından üretilen statik yükleri de minimize edecektir.

EPA alanı
Bir EPA (ESD Korunumlu Alan: ESD Protected Area), duyarlı cihazlara zarar verebilecek aktivitenin veya zarar verecek bir malzemenin olmadığı mekanlar olarak tanımlanırlar.
En basitiyle – bir çalışma istasyonu alanı – dissipative örtü, bir ESD bileklik ve her ikisi için ortak bir topraklama terminalini içermelidir.

1) Topraklanabilir tekerler
2) Topraklanabilir yüzey
3) Bileklik test cihazı
4) Ayakkabı test cihazı
5) Ayakkabı test cihazı plakası
6) Bileklik kablosu ve bandı
7) Topraklama kablosu
8) Toprak
9) Topraklama bağlantı noktası (EBP)
10) El arabası topraklama noktası
11) Topuk bandı (ayakkabı)
12) İyonize edici
13) Static-dissipative çalışma yüzeyi
14) Ayak ve pedleri topraklanabilir koltuk
15) Static-dissipative zemin
16) Low charging garments
17) Yüzeyi topraklanmış raflar
18) EPA işareti

Tipik bir iş istasyonu:

 

  • Çalışma istasyonunuzdan işinizle ilgisi olmayanları kaldırın (yiyecek, içecek, fırça, poşet, giysi…gibi)
  • Kablolu bilekliği/operatörü günlük olarak test edin veya sabit bir monitör kurun
  • ESD topraklama bağlantılarını, örtüleri, EBP (topraklama bağlantı noktalarını) haftalık denetleyin
  • Antistatik temizleme amaçlı olarak üretilmiş temizleyicilerle yüzeyleri temizleyin, ticari ürünleri kullanmayın, belki bu tür ürünler yüzeyde yalıtkan tabaka kalıntıları bırakabilirler

 

 

Topraklama
İnsanlar birincil elektrostatik yük kaynağıdırlar

Oluşan yüklerin göz ardı edilmesidurumu, daha az statik yük üretme eğilimine sahip olan dissipative ve iletken malzemeler kullanıldığında yapılır. Topraklama sistemleri, komponentlerin, personellerin ve herhangi diğer iletken malzemenin aynı potansiyele sahip olmalarını sağlamak için kullanılırlar.  Güvenli ve uygun topraklama için ESD topraklama aynı potansiyelde bir yere veya “yeşil/sarı” toprağa direk olarak bağlanmalıdır.

 

Personel topraklama cihazları: 

Bileklikler

Bileklikler personelleri topraklamak için en çok kullanılan cihazlardır, vücuttan statik yükü güvenli ve etkili bir şekilde akmasını sağlarlar.Bazıları kablosuz ESD bileklik önerirler, bunun etkili bir yöntem olmadığını size bildirmek isteriz.

Ayakkabılar

Bazı bölgelerde, depo ve ekipman çevrelerinde, iletken ayakkabı veya topuk bantları kullanılır. Topuk bantları her iki ayağa da, topraklı zemin veya zemin örtülerine sabit bir bağlantı sağlamak için giyilebilir. Topuk bantları yalıtımlı veya düzgün topraklanmamış yüzeylerde iyi çalışmaz.

Giysiler

İletken iş gömleğinin giyilmesindeki asıl maksat, işçilerin giysileri üzerindeki statik alanı kapamak, bastırmaktır. Giysinin içindeki dokuma iletken fiber bir faraday kafesi oluşturur ve duyarlı ürünlere zarar vermekten, tehlikeli alanlara kadar uzanan bi alanı korur. Giysinin tüm kısımları arasında elektriksel iletkenlik var olmalıdır.

Eldivenler

ESD duyarlı cihazlara bir personel dokunduğunda, eğer bu personel düzgün bir şekilde topraklansa bile, zarar verici bir boşalımla karşılaşabiliriz. Elektriksel temas direncini artırmanın bir yolu da yük boşalımının hızını kontrol altına almaktır. Bunu başarmanın iyi bir yolu statik dissipative … ve eldivenler giymektir.

Sandalyeler

Personelle teması olan koltuğun herhangi bir parçasından toprağa olan direnç 1010 Ω’dan az olmalıdır. İki tekerleğinin veya ayağının toprağa bağlanması gerekmektedir.

Etiketler

Basit sembol
Siyah üçgen içindeki sarı bir elden oluşan basit bir semboldür. ESD duyarlı cihaz ve montajları tanımlamak amacıyla kullanılmaktadır.

 

 

Koruma sembolü
Poşet, kutu, giysi gibi tüm ESD korunumlu ürünlerin tasarlanması için kullanılır. Eiketlerin birincil fonksiyonları olan aşağıdaki harfler sembolün altına eklenmiştir.

C  

Conductive (İletken)

D  

Dissipative

S  

Shielding (Zırhlı)

L  

Low charging (Düşük yük)

 

 

EPA Sembolü
Masa, yük arabası, sandalye gibi EPA ekipmanlarının tasarlanması için kullanılır

 

EPA uyarı sembolü

 

Toprak Bağlantı Noktası(EBP)

 

EPA uyarı işareti

 

Yüksek voltaj damgalı EPA

 

Bu işaretler dikkat çekmek ve personellere, ziyaretçilere EPA alanına girmeden önce açık mesaj vermek için tasarlanmışlardır.

250 VAC veya 500 VDC den daha büyük voltajlı olan yüksek potansilelli yerlerde bu işaretler koruyucudur ve bu uyarı amaçlı işaretleri bu tür alanlarda kullanınız.

 

Çalışma Alanları
Çalışma alanları ESD duyarlı cihazların kullanımının beklide en çok risk taşıdığı yerlerdir, ayrıca ESD hasarlarından korunmak için en çok ihmal edilen yerlerdir. Bu risk taşımasının nedeni çevrede genelde çok fazla ESD kaynağının olmasındandır. Yedek parçalar statik korumalı poşetler veya konteyner lerde taşınmalıdır. Modüllerle açıkta çalışılması gerektiğinde, statik dissipetive örtüler, ürünlerin elektrostatik bağlantı noktalarıyla birbirine bağlanmalıdır ve çalışma yüzeyi olarak kullanmak için topraklanmalıdır.

Tipik servis alanı seti:

-          Kablolu 1 MΩ dirençli bileklik

-          Statik dissipative örtü

-          1 MΩ dirençli topraklama kablosu

-          Sadece örtü üzerinde kullanılan ESD duyarlı cihaz sergisi

 

 

Paketleme
ESD koruyucu paketlemenin hedefi, içinde ESDS grupların olduğu malzemelere direk elektrostatik boşalımı önlemek ve dışarıda bulunan yükün dissipasyonuna yardım etmektir. Paketleme materyalleri ayrıca mekaniksel koruma sağlar ve nem ve toza karşı da koruma sağlar.

IEC 61340-5-1 3 seviye paketlemeyi şöyle ifade eder:

INTIMATE

ESDS gruplarla temas halinde,

PROXIMITY'

ESDS gruplarla temas olmadığında, fakat bir veya daha fazla ESDS gruplar olduğunda,

SECONDARY

genellikle fiziksel koruma sağlamak için kullanılıp, ESDS gruplardan uzak tutmak EPA alanına izin verilmediği durumlarda

 

 

EPA ALANI İÇİNDE

INTIMATE

PROXIMITY’

EPA ALANI DIŞINDA

INTIMATE

PROXIMITY’

 

 

 

 

 

 

ESDS

 

 

 

 

 

 

 

 

Ya düşük yük ve iletken veya  düşük yük ve statik dissipative

 

(pilli ESDS gruplar sadece düşük yük ve 1 GΩ üzeri için statik dissipative kullanılmalıdır)

 

 

 

 

Düşük yük ve elektrostatik koruma veya

düşük yük ve iletken veya statik dissipative

 

 

 

 

 

 

EPA dışındaki alanlardayken

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Elektrostatik koruma

ESDS OLMAYAN

 

Dissipative veya düşük yük

 

 

Gerekli değildir

 

 

Not: yüzey rezistansı olarak < 1010 Ω kullanılır, materyal için boşalma süresi T2000 < 2 saniye olması sağlanmalıdır.

Satınalmada Dikkat Edilecek Hususlar:
Bazı paketleme materyalleri neme bağlı olabilir ve sınırlı raf ömrü olabilir, diğer bazı malzemeleri bozabilir veya üretimle ilişkili problemlerden dolayı bazı parçacıkların dökülmesine neden olabilir (örneğin sertleştirilmiş kırılgan köpük).

 

Poşetler
Poşetler şöyle sınıflandırılır:
ANTISTATIC (düşük yük)
Kullanım
: ESD duyarlı malzemelerin korunmasında iyi derecededir. Pilli cihazlar için kullanmayınız.
Maliyet
: Düşük.
Görünüm
: Şeffaf ve renkli (pembe, mavi, yeşil)
Materyal
: Polietilen mono veya multi katmanlı

Karakteristikleri: 1010 ~ 1012 Ω. – T1000 < 2 saniye %50 nem ve 22 ˚C sıcaklıkta
Raf Ömrü
: Genelde 1 yıl

CONDUCTIVE
Kullanım:
Çoğu ESD duyarlı malzemelerin korunmasında iyi derecededir. Pilli cihazlar için kullanmayınız

Maliyet: Orta

Görünüm: Siyah

Materyal: Karbon katkılı polietilen

Karakteristikleri: 103 ~ 105 Ω

Raf Ömrü:  5 yıldan daha fazla

SHIELDING
Kullanım:
Tüm ESD duyarlı özel paketlemelerde

Maliyet: Yüksek

Görünüm: Metalize yarı transparan

Materyal: Genelde polyester ve polietilen film tabakaları  arasında bir aliminyum katman

Karakteristikleri: Bu poşetler iki ana gereksinimi karşılar: “düşük yüklenme” ve “elektrostatik yük boşalımlı zırlı bariyer”

Raf Ömrü: 2 yıldan daha fazla

İyonizasyon
Bazı ekipmanların veya onların parçalarının geleneksel topraklama teknikleri pratik değildir ve çalışma alanından tüm yükleme materyallerini çıkarmak imkansız olduğunda, uygun iyonizatörlerin kullanımı daha iyi olacaktır.

Hava iyonizasyon sistemleri, atmosfere pozitif ve negatif iyonları basarak çalışır. İyonlaştırılmış hava yüklü bir yüzeyle bir araya geldiğinde, bu yüzey karşı polaritedeki yükleri kendine çeker. Sonuç olarak ürünler ve ekipmanlar üzerinde oluşan statik elektrik nötralize olacaktır. İyonlar küçük parçacıkları, dumanları ve polenleri havadan arındırabilir ve subjektif arama sonuçlarına göre iyonize alanda çalışan insanların daha mutlu olduğu anlaşılmıştır.

NUCLEAR (nükleer):
Yüksek bakım ister

AC: Yüksek üfleme hacimli olarak kullanıldığında düşük boşalım zamanı

DC: Çok düşük boşalım zamanı

YEREL (küçük alanlar): Tezgahüstü iyonlayıcılar, iyonize edici parmaklıklar, iyonize edici tabancalar

TÜM BÖLGE (tüm oda): Manuel ve Çevresel Kontrol

Maksimum ozon üretimi yasalarca: 0.2 mg/m3

Dengeli iyon emisyonlu DC iyonize ediciler bölgesel koruma için en iyi çözümdür.

Bir iyonizasyon test setiyle iyonlaştırıcının düzgün çalışıp çalışmadığını çok hızlı bir şekilde kontrol edebilirsiniz. Bu iyonizasyon test seti topraklanmalıdır ve boşalma zamanını ölçmek için iyonlaştırılmış hava akımı içine yerleştirilmelidir ve hava iyonizasyon ekipmanlarıyla dengeye getirilmelidir, aşağıdaki resimde görülen şarj edici, field-meter (alan ölçer) üzerinde izole edilmiş bir plaka ile şarj etmede kullanılır.

Nem
ESD kontrol Sisteminde en önemli çevresel faktör bağıl nemdir (Rh).

Çalışma alnı çevresinde nem azaldığında, insan vücudu ve diğer yalıtkanlar sürtünmeye bağlı olarak kolayca statik yükle yüklenebilir. Hava kuruduğunda elektrostatik yük oluşumunun bir parçası olur ve her zaman hava akımı (rüzgar, klima, fan)  yalıtılmış yüzey üzerine çöker. Bağıl nem daima %30’un üzerinde kalmalıdır.
Bu değerin altında iyonizasyonun yapılmasını öneririz.


Çevreyi Kontrol
Her EPA alanı Sıcaklık/Nem ölçüm cihazları ile donatılıp değerler kaydedilmelidir. Bu bilgiler ESD ile ilgili başarısızlık zaman dağılımını belirlemek için bize yardımcı olacaktır.( "Başarısızlık Süreç Analizi" için bu gereklidir).

Kontrol
ESD koruma sistemleri olan bileklikler, topuk bantları, çalışma yüzeyleri ve zeminler düzenli olarak kontrol edilmelidir. Bu ESD standardı olan IEC 61340-5-1 standardının önemli bir gereksinimidir.

PERSONEL TESTİ
Personel topraklama test cihazı, bileklik ve/veya ayakkabının EPA alanına girmeden önce personel topraklama sistemini kontrol etmek için kullanılan tetst cihazlarıdır.
Bir günde iki kez bileklik ve ayakkabılarınızı test edin.

AYAKTA ÇALIŞANLAR İÇİN
ESD döşeme ile birlikte kullanımı kabul görmüş ayakkabılar kablolu bileklik sistemi için alternatif bir yl olabilir, bu durumda daha kısıtlayıcı olan aşağıdaki standart koşullardan biri yerine getirilmelidir:
- personelin toprağa olan direnci 3.5x107 Ω’dan daha az olmalıdır.
- maksimum vücut voltaj üretimi 100 voltdan daha az olmalıdır.
İlk şartı kontrol etmek nispeten daha kolaydır, biz bu durumda bir probu toprağa bağlı olan bir Mega-Ohm metre kullanmanızı ve diğer elektrodu da personelin, imalatçının koruyucu zemini üzerinde ESD’li ayakkabısını giyerek elinde tutmasını öneririz.

GİYSİLER
Rsup < 1012 Ω ve boşalma süresi T1000 < 2 saniye

ELDİVENLER VE PARMAĞA TAKILAN PARMAKLIKLAR
750 KΩ < Rg < 1012 Ω 

EPA TESTİ
Çalışma Yüzeyi:
750 KΩ < Rg < 109 Ω 
Zeminler: Rg < 109 Ω 
Sandalyeler: Rg < 1010 Ω 
Aletler:
Rg < 1012 Ω 

 

Güvenlik
ESD kilit konulara gelmeden önce, personel güvenliğinin her şeyden önce geldiğini bildirmek isteriz. Hiçbir şekilde ESD kontrol programı değiştirilemez ve personel güvenliğini sağlama sistemi yerine geçmez.
İmalathanelerde, AC güç kablosu etrafındaki personel topraklama kabloları muhtemel tehlike noktalarıdır. Personel topraklama sistemleri 250 VAC’den daha büyük gerilimlerle çalışılan alanlarda kullanılmamalıdır.
Personel topraklama malzemelerinde akımı 0.25 mA’den daha az akıma limitlemek için 1 MΩ direnç kullanılsa bile, topraklama hatalarına karşı bir devre kesici kullanılmalıdır.
250 VAC veya 500 VDC gerilimden daha büyük gerilimlerin kullanıldığı yerlerde, uygun uyarı işaretleri kullanın.


Eğitim
STANDARTLAR
: IEC 61340-5-1 Standardını satın alın, okuyun ve öğrenin.
ESD TAKIMI: ESD kontrol programı için Sorumlu ESD Takımı belirleyin ve organize edin.

EĞİTİM: kişisel koruma kontrolü ve kullanımı..vb için operatörleri eğitin. Ziyaretçileri ve diğer çalışanları ESD prosedürlerinden haberdar edin.

VİDEO: ESD olayları, olayların etkileri, örnekleri, gösterileri üzerinde bazı görsel eğitimler verin, bu herkesin bu önemli problem hakkında bilgi sahibi olmasını sağlayacaktır.

SİNYALİZASYON: EPA alanlarını veya ESD tehlikelerini tanımlamak için gerekli yerlere net işaretler koyun,  bu işaretler operatörleri uyarabilecek şekilde veya onların dikkatini çekecek şekilde düzgün ve yagın olmalıdır.

DİSİPLİN: yöneticiler ve teknisyenler diğer operatörlere örnek olacak şekilde standartlara ve kalite prosedürlerine daima riayet uymalıdırlar.

 

Ziyaretçiler
EPA alanına giren ziyaretçiler ESD hasar veya tehlikelere neden olmayacak şekilde davranmalıdırlar. Bu nedenle iletken zeminlerde topuk bandı veya ESD ayakkabı hatta bunların tek kullanımlık ekonomik versiyonlarını da kullananıp giymelidirler. Antistatik önlük ve hatta PCB’ye veya komponent bileşenlerine bağlı bileklik giymelerini de bildirmek isteriz.